Bir fiilin çekimli fiil olabilmesi için fiil + kip + şahıs eklerini alması gerekmektedir. Bu üçü bir araya geldiği zaman yargı bildirmektedirler. Böylece cümlede yüklem olurlar.
Fiilin en temel özelliği; o eylemi yapan bir kişisinin ve yapılma zamanının bulunmasıdır. Yani işin kim tarafından ve ne zaman yapılmış olduğunu belirtmesidir. Bir fiilin kip ve şahıs ile ifade edilmiş haline “ çekimli fiil ” denir. ... Çekimli fiil , zamana ve şahsa bağlanmış bir hareketi karşılayan kelimedir.
Çekimli fiili ; “kip ve şahıs eki almış fiil ” olarak tanımlamak mümkündür. Daha ayrıntılı bir tanımla, “bir fiilin , yargı bildirmek amacıyla zaman / dilek kiplerinden birini alıp, bir şahsı gösterebildiği fiiller ” olarak tanım yapabiliriz. İki tanımada da ortak olan, fiilin “ kip + şahıs ” eklerini almasıdır.
Cümlenin içerisinde bulunan çekimli fiil kip ve şahıs eki almaktadır. Bu fiiller yargı bildirmek amacı ile dilek ve zaman kiplerinden birisini alırlar. Bu nedenle çekimli fiiller için "-yor, -du, -ecek, -miş, -ar" şeklinde kip ekleri kullanılır.
Kip ve şahıs eki almış fiillere çekimli fiiller denmektedir. Yani bu doğrultuda fiili kip+şahıs almış hali olarak nitelenebilir. ... Bu bağlamda kip ekleri arasında, '-yor, -du, -ecek, -miş, -ar' şeklinde öne çıkarken dilek ekleri ise, '-meli, -se, -e,' üzerinden ifade edilmekte ve kullanılmaktadır.
Eğer yukarıda görülen kip ya da şahıs eklerinden herhangi biri alınarak kelime kurulumu yapılıyor ise, bu durum çekimli fiil olarak öne çıkmaktadır. ... Mastar olarak kök kelimelere örnek vermek gerekirse, 'Yürümek, yatmak, çalışmak sezmek, gelmek, yazmak, bakışmak' kelimeleri öne çıkmaktadır.
Fakat fiilimsiler cümlelerde isim, sıfat veya zarf görevinde kullanılırken; çekimli fiiller cümlede yine fiil olarak (yüklem) görev alırlar. ... Demek ki çekimli fiiller mutlaka kip eki alırlar ve her zaman bir yargı bildirirler. Fakat fiilimsiler kesinlikle kip eki alamazlar, ayrıca yargı bildirmezler.
Her zaman söylenen şu kuralı da hatırlatarak konu anlatımına başlıyoruz: Fiilimsiler de çekimli fiiller de fiil kök ve gövdelerine aldıkları eklerle oluşur. Fakat fiilimsiler cümlelerde isim, sıfat veya zarf görevinde kullanılırken; çekimli fiiller cümlede yine fiil olarak (yüklem) görev alırlar.
Ek -fiiler “-idi”, “-imiş-, “-ise” ve “-dir“dir ancak sözcüklere bitişik olarak yazıldıklarında ses uyumlarına uyarak değişiklik gösterebilirler. Ek fiiller Türkçede iki görevde kullanılırlar: İsimleri ve isim soylu sözcükleri yüklem yapmak, Basit çekimli fiillere eklenerek birleşik zamanlı fiil yapmak (-dir hariç).
Birleşik zamanlı fiiller , Türkçede herhangi bir haber ya da dilek kipine "-di", "-miş" veya "-se" ek- fiilleri eklenerek oluşturulan fiiller . Bildirme eki olarak da bilinen "-dir" ek- fiili ise birleşik zamanlı fiil yapmaz: Bu öyküde tembelliğin zararlarından bahsedilmiştir. (rivayet geçmiş zaman , basit zamanlı fiil )
Şahıs eki veya kişi eki , yüklemin kişisini (özneyi) belirten ek. Fiil kiplerine veya ek-fiillere eklenerek işin veya oluşun kim tarafından gerçekleştirildiğinin anlaşılmasını sağlayan eklerdir. Türkçedeki şahıs ekleri -m, -im, -n, -in, -sin, -k, -iz, -niz, -iniz, -siniz, -ler ve -sinler'dir.
Haber ve dilek kipleri olmak üzere iki ana gruba ayrılır . Türkçede olumsuzluk ve soru bildiren kipler de yer alır.
NOT: Kalıcı isim olmuş “sarma, dondurma, danışma, çakmak” gibi kelimeler fiilimsi olarak kabul edilmez. Yüklemlerde fiilimsi aranmaz denilse bile, bazı isim-fiiller yüklem olarak kullanılabilmektedir. Fakat çekimli fiiller fiilimsi olamaz.
Cümlede geçen fiilimsileri bulmak için öncelikli olarak cümledeki fiillerin bulunması gerekir. Bunu da kelimenin sonuna gelen mastar ekleri -mek/-mak ile bulabilirsiniz. Bir kelime mastar eki aldığı zaman anlamı bozulmuyorsa fiil demektir. Cümlede geçen fiilimsi eklerini bulmak için bazı şifrelemeler mevcuttur.
Fiilimsiler olumsuz yapılabilir ancak fiil gibi çekimlenemez. Fiilimsiler fiillere getirilen ekler ile ortaya çıkarlar. Bu ekler sayesinde fiil; isim, sıfat ya da zarf görevinde cümlede kullanılır. Fiilimsiler fiilden isim yapma durumuna geçtikleri için türemiş sözcüklerdir.
Ek - fiil veya ek -eylemler, Türkçede isim soylu kelimelerin sonuna gelerek yüklem olarak kullanılmalarını sağlayan, ayrıca basit fiillerden bileşik zamanlı fiil yapan çekim ekleridir. Ek -fiiler -di, -miş, -se ve -dir'dir ancak sözcüklere bitişik olarak yazıldıklarında ses uyumlarına uyarak değişiklik gösterebilirler.
Birleşik zamanlı fiiller , Türkçede herhangi bir haber ya da dilek kipine "-di", "-miş" veya "-se" ek- fiilleri eklenerek oluşturulan fiiller . Bildirme eki olarak da bilinen "-dir" ek- fiili ise birleşik zamanlı fiil yapmaz: Bu öyküde tembelliğin zararlarından bahsedilmiştir. (rivayet geçmiş zaman , basit zamanlı fiil )
SON YAZILAR
Samsung A7 ikinci el fiyatları kaç para?
Unutulmaz kaç bölüm sürmüştür?
Çekimli eylem nasıl bulunur?
Quaresma'nın oğlu kaç yaşında?
Takıntı için hangi dua okunur?
YouTube arka planda çalışır mı?
Tenefüs nasıl yazılır TDK?
Saldıray isminin anlamı nedir?
WhatsApp onay kodu neden gelir?
TIPDİL sınavı ne zaman 2021?
Petrol ve bor yatakları hangi jeolojik zamanda oluşmuştur?
Yatak sarmış araba gider mi?
Çocuğun kafasında konak neden olur?
TV8 HD var mı?
Vasfı ne demek?
Poğaçaya zeytinyağı olur mu?
Pilav üstü tavuk eti nasıl yapılır?
Zorunlu seçmeli ders ne demek?
WhatsApp profil fotoğrafı neden bulanık?
Siyanür bitkilere zarar verir mi?
Rüyada birisinin kurban kestiğini görmek ne demek?
Selçuk Demirelli eşinden boşandı mı?
İnstagram mavi tık kaç takipçi?
Termal macun ne kadar süre?
Siyasal Bilgiler Fakültesi mezunları ne iş yapar?
Xiaomi Mi watch iPhone ile uyumlu mu?
Yardımcı düşünce nedir ve örnek?
Telefonda CV nasıl hazırlanır?
Selami Şahin kaç yaşında oldu?
Zekeriya Öz e ne oldu?
Tartı bozuk mu nasıl anlaşılır?
Ucurtma ipi nereden baglanir?
Telefonum sürekli kapanıp açılıyor ne yapmalıyım?
İmsak ezan okunurken su içtim oruç bozulur mu?
Secita ne zaman etki eder?
Plazma fiziğin hangi alt dalına girer?
Rüyada alyans Yüzüğün kırılması ne demek?
Ünlü Türk fotoğraf sanatçıları kimlerdir?
Personel bilgi sistemine nasıl girilir?
TDK dimağ ne demek?